۴×۳ -۸×۲ -۵×۳

در مرکز محیط اجرا، یک دایره با رنگی سفید کشیده شده. اجراگر شماره‌ی ۱ سمت راست دایره و با فاصله‌ای قابل توجه از دایره، پشت میکروفون ایستاده، اجراگر شماره‌ی ۲ سمت راست دایره و بسیار نزدیک به آن ایستاده و دوربینی روی پیشانی‌اش دارد. جلوتر و در مرز فاصله‌ی محل اجرا با تماشاگر، اجراگر شماره‌ی ۳ پشت تلویزیونی خوابیده و قاب تلویزیون، سر و شانه‌هایش را پنهان کرده. تصویر دوربین اجراگر شماره‌ی ۲، در تلویزیون دیده می‌شود.

اجراگر شماره‌ی ۱ -از پشت میکروفون- به اجراگر شماره‌ی ۲:

لبه‌ی خط سفید دایره‌ی کوچک بایست. تماشاگرها پشت سرت و دایره سمت چپت قرار بگیره. دست‌هات رو کنار بدنت نگه دار.

۱. هر دو دستت رو بیار جلو و موازی با زمین نگه دار، به دست راستت نگاه کن.

۲. هم‌زمان هر دو زانوت رو ۳۰ درجه خم کن و دست راستت رو کشیده به سمت پایین حرکت بده. بذار جاذبه سرعت حرکتت رو کنترل کنه و شتاب دستت رو تا حدود کامل شدن نیمی از یک دایره‌ی فرضی حفظ کن. مدام به دست راستت نگاه کن.

۳. قبل از کامل شدن نیم‌دایره متوقف شو.

۴. هم‌زمان زانوهات رو صاف کن و دستت رو در همون مسیری که اومده، به وضعیت ۱ برگردون.

۵. ۱ تا ۴ رو تکرار کن.

۶. ۱ تا ۵ رو تکرار کن.

۷. ۱ تا ۶ رو تکرار کن.

۸. ۱ تا ۳ رو تکرار کن.

۹. با شمارش من حرکت رو به سمت کامل کردن نیم‌دایره ادامه بده و مدام به دست راستت نگاه کن: ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲

۱۰. همچنان که به دست راستت نگاه می‌کنی، سرت رو به سمت شونه‌ی راستت خم کن.

۱۱. از سر وارد نیم‌دایره شو.

۱۲. دست‌ها، نیمه‌ی پایینی کمر و پاهات رو این سمت جا بذار و اجازه بده که سر، شونه‌ها و قسمت بالایی کمرت اون طرف دایره محو شن.

این بخشی از متن اجرایی است که قرار بود تابستان ۱۴۰۴ اجرا شود، اما جنگ نسبت‌های ما با آنچه که پیش از آن بود را جابه‌جا کرد. گذشته روی کاغذ ماند و من شروع کردم به بیهوده راه رفتن در شهر.

برای من راه رفتن، فقط با پیدا کردن تناسب بین قدم‌ها و خطوط کف پیاده‌رو یا پریدن از سفیدی خطوط عابر پیاده هیجان‌انگیز نمی‌شود. من یک عادت دیگر هم دارم؛ بازی دست‌ها. این را اولین بار وقتی کناره‌ی انگشت‌های اشاره‌ام زخمی عمیق برداشت متوجه شدم. به یاد آوردم که وقت راه رفتن مدام با انگشت شست خط بی‌نهایت را روی لبه‌ی انگشت‌های اشاره‌ام می‌کشم. بعد از آن بود که متوجه شدم دست‌هام پیوسته در حال حرکتند. انگشت میانی و حلقه، دور انگشت کوچک می‌پیچند و قولنجش را می‌شکنند. انگشت‌های شست از وسط تا می‌شوند و یک حرکت دایره‌ای دائمی دارند. و در میانه‌ی این‌ها نوک انگشت‌های هر دست را به هم می‌رسانم و اجتماع کوچکی از انگشت‌ها می‌سازم که دارند با هم حرف می‌زنند. انگار که بدنی برای ذهنم شده باشند. جایی در مغز، فکر یا تخیل می‌کند و بی‌قراری دست‌ها تجسد پریشان آن فکر یا تخیل می‌شود. سه سال پیش برای ساخت یک ویدیوجستار، با کسی آشنا شدم که با دست‌هاش حرف می‌زد. عروسک‌های حاضرآماده‌ی همراه؛ دوست خیالی‌ای که به بدن نیاز داشته. همان وقت‌ها بود که با فیلم کوریوگرافی دست ایوان راینر¹ مواجه شدم. ایوان در بیمارستان بستری بوده که این ویدیو را از دست‌هاش می‌سازد. عضوی که در آن وضعیت می‌توانسته هنوز حرکت کند. حرکات روزمره‌ی دست‌ها که در رقصی پیچیده تکرار می‌شوند.²

در میانه‌ی پیاده‌روی، وقتی فکری تمام می‌شود یا از ذهنم می‌پرد، ناگهان انگشت‌هام را تا انتهایی‌ترین مرز ممکن‌شان از هم باز می‌کنم و بعد به آرامی دست‌هام را برمی‌گردانم و کف آن‌ها را تماشا می‌کنم و با خیال این‌که حالا می‌توانم شبیه یک انسان موقر راه بروم به حرکت کردن ادامه می‌دهم، اما همیشه طولی نمی‌کشد که دوباره شروع می‌شود. گاهی بدن از فکر و خیال پیشی می‌گیرد و قبل از رسیدن فکر بعدی، دست‌ها مشغول عادت سالیانه‌شان می‌شوند تا فکری، خیالی، رؤیایی، اضطرابی، رقص خودش را در دست‌هام شروع کند. مدت‌زمان زیادی هم سه انگشت میانی را تبدیل به صفحه‌ی شماره‌ی موبایل‌های قدیمی کرده بودم. صدای ذهنم را بین بندهای انگشت‌ها تایپ می‌کردم. نه بند انگشت و بند میانی انگشت کوچک که فاصله‌گذاری می‌کرد. هم‌زمان در هر دو دست می‌نوشتم. آن دوره هنوز شیراز بودم و برای رسیدن به کلاس زبان، پیاده‌روی گرمای سر ظهر را باید جوری تاب می‌آوردم. البته این کدگذاری تاب‌آورانه نبود، لذت‌بخش بود. بدن به شکلی ناآشنا و پیش‌بینی‌ناپذیر حرکت می‌کرد. ذهن کلمات غیرتکراری و بداهه‌ای را به دستوراجراهای متصلی برای دست‌های اجراگر تبدیل می‌کرد.

در جنگ ۱۲ روزه، عادت‌های بدنی من عوض شدند. شکل اضطراب و رفتار ذهنم تغییر کرد و رقص دست‌هایم در پیاده‌روی‌های طولانی عصرهای جنگ، به حمله کردن با یک ناخن به زیر ناخنی دیگر تبدیل شد. به شیراز رفته بودم. راه می‌رفتم و آن‌قدر تخیل از من دور شده بود که برای رسیدن به یک خیال شروع به حفر کردن زیر ناخن‌هایم می‌کردم. راه می‌رفتم و زیر ناخن‌هام چاه می‌کندم و نگاهم به آسمان و حرکت اشیاء ناآشنا بود.³

 

راه رفتن

جنگ که تمام شد به تهران برگشتم. یک شب قبل از رفتن به مسیر همیشگی پیاده‌روی اطراف این خانه، ویدیویی از جرج ابراهیم⁴ دیدم که از زندان فرانسه آزاد شده بود و داشت از گرسنگی و نسل‌کشی در غزه صحبت می‌کرد. ویدیو با این جمله شروع می‌شود: «می‌بینی که اسکلت‌ها حرکت می‌کنند و میلیون‌ها عرب فقط تماشاگرند.» وقتی آماده شدم و به خیابان رسیدم، چیزی عوض شده بود. دست‌های استخوان را بالای سرم می‌دیدم که در یک ابر سیاه پوشیده شده‌اند و با من حرکت می‌کنند. اگر می‌نشستم کمی پایین‌تر می‌آمدند و اگر می‌ایستادم تنها چند سانتی‌متر از سرم بالاتر بودند. دنبالم راه می‌آمدند و صدای خیابان را قطع می‌کردند. خودشان صدایی نداشتند و به هم برخورد نمی‌کردند. ابر سیاه، صداهای دیگر را می‌بلعید. حرکت‌های کوچکی داشتند و شبیه این بود که در خلاً، با نظمی پیچیده و پیش‌بینی‌ناپذیر می‌رقصند. شبیه وقتی که از سرما به لرزه می‌افتی. آن روز کل مسیر همراهم بودند و بعد که روی مبل خانه نشستم تا ویدیو را دوباره تماشا کنم، دیدم که حالا در فضای خانه هم هستند. بعضی‌هایشان که به دیوار نزدیک‌تر بودند، گاهی در حرکت کاتوره‌ای به دیوار می‌خوردند و صدایی تولید می‌کردند و هم‌زمان تکه گوشتی اگر به تن‌شان چسبیده بود، می‌افتاد. این خیال هنوز هم با من است. در خیابان، در کلاس، در خانه. گاهی کمی دورتر می‌ایستد و منتظر می‌ماند تا کارم تمام شود و بلند شوم که با هم راه برویم.

اجراگر شماره‌ی ۱ بعد از خواندن متنی در ارتباط با حرکت اشباح در خیابان‌های تهران پس از جنگ، از میکروفون فاصله می‌گیرد و به جای قبلی اجراگر شماره‌ی ۲ نگاه می‌کند. صدایش می‌کند: «کجایی؟»

اجراگر شماره‌ی ۲ روی زمین کنار اجراگر شماره‌ی ۳ دراز کشیده و هر دو به دوربین روی سقف خیره شده‌اند. تصویر دوربین محیطی دایره‌ای را از اجرا به ما نشان می‌دهد.

— اینجا.

— زیاد شدن؟

— خیلی زیاد. انگار یکی صداشون کرده باشه. دارن می‌رقصن.

— چندتان؟

— زیادن. نمی‌تونم بشمرم. بیا اینجا دراز بکش خودت می‌بینی.

— تا حالا رقصیدنشون رو ندیده بودم. ممکنه همین‌طوری که دارن می‌رقصن، یه تیکه ازشون جدا شه بخوره تو صورتت.

— الان اینی که افتاده روی صورتت یه تیکه از اوناس؟

— آره.

— اغلب صدا ندارن. ولی یهو ممکنه یکی به اون یکی بخوره و یه صدای کوچکی تولید کنه. یا وقتی یه تیکه گوشت از ردیفای بالاتر داره جدا میشه تا برسه به پایین به چندتا استخون دیگه میخوره و تعادلشون به هم می‌ریزه.

— مگه چند ردیفن؟

— چندتایی هست. زیاد ثابت نیست. گاهی پنج تا، گاهی سه تا.

— الان تا نزدیکیای اینجا که من وایسادم رسیدن؟

— نه. اندازه‌ی یه ابر معمولی. یه ابر که بالای سر من پرواز کنه، چقدر می‌تونه فضا بگیره؟

— باید بیای اینجا دراز بکشی که بتونی ببینیشون.

ایوان راینر اجرایی در MoMA داشته که فیلمش روی یوتیوب پیدا می‌شود. عنوانش هست: «How do you look to move to left when nothing is there or Concept of Dust?» «مفهوم غبار یا چطور به نظر می‌رسی، وقتی دیگر چیزی برای حرکت دادن نمانده باشد؟» من مترجم نیستم و این عبارت هم خودش چندین لایه دارد که نمی‌دانم چطور می‌شود آن را برگرداند. اولین باری که اجرا را دیدم، تجربه‌ام از آن در فهم سالخوردگی بدن باقی ماند. هنوز شدت جنگ و وحشت سوگ جمعی را در بدنم تجربه نکرده بودم؛ چاه زیر ناخن‌ها، ضعف همیشگی ماهیچه‌ها، یخ‌زدگی مفصل‌ها، صداهایی که با شدتی چندین برابر در استخوان گوش شنیده می‌شوند، نوسان‌های مختلفی است که تاریخ از آن‌ها به بدن من وارد شده. در این گذار، آن‌جا که دیگر نمی‌توان مثل گذشته حرکت کرد، چه چیزی باقی می‌ماند؟

گاهی که در پیاده‌رو یک ردیف کاشی متفاوت را پیدا می‌کنی و دنبال‌شان راه می‌افتی. شکل حرکت را رعایت می‌کنی و تعادلت را حفظ می‌کنی تا از این مسیر خارج نشوی. لحظه‌ای هست که آن ردیف تمام می‌شود. دستوراجرا سردرگم می‌ماند و حرکت به اختلال می‌رسد. اگر ورزیده و ماهر باشی، سریع مسیر جایگزینی انتخاب می‌کنی، قاعده‌ی حرکت را در ذهنت عوض می‌کنی، خطوط جدیدی ترسیم می‌کنی، حرکت تازه‌ای شکل می‌دهی. اگر هم که نتوانی در لحظه و بداهه عمل کنی، احتمالاً با دلخوری لبخندی می‌زنی و مسیرت را عادی ادامه می‌دهی. شاید هم برگردی و برای بار آخر به مسیر کوتاه رقست نگاهی بیندازی. —چطور به نظر می‌رسی، وقتی دیگر چیزی برای حرکت دادن نمانده باشد؟—

اما اگر هیچ‌کدام از این دو راه را انجام ندهیم چطور؟ من این‌طور راه می‌روم که اول با پاشنه فرود می‌آیم، آن هم از سمت خارجی پا. بعد کنار‌ه‌ها را به زمین می‌رسانم تا برسم به انگشت‌ها و پنجه و کف پا. سریع هم راه نمی‌روم. عموماً وقتی دستوراجرای پیاده‌رو را پیدا می‌کنم حرکتم کندتر هم می‌شود. حالا اگر کاشی‌های قرمز یا مورب تمام شوند، می‌توانم به جای تغییر دادن مسیر و سرعت یا حتی پریدن روی یک کاشی دیگر، پایی که بلند شده و جایی برای رسیدن ندارد را در فضا معلق نگه دارم و بعد به آرامی برگردانم کنار پای قبلی، روی همان مسیری که قرار بوده رقصش را تا آن‌جا پیش ببرد. اول با پاشنه فرود بیایم، آن هم از سمت خارجی پا. بعد کناره‌ها را به زمین برسانم تا برسم به انگشت‌ها و پنجه و کف پا. وقتی پاها ساکن شدند، حرکت را متوقف کنم. بایستم. کامل بایستم. به نبودن مسیر حرکت، نبودن دستورالعمل حرکت و نبودن حرکت نگاه کنم. چطور به نظر می‌رسم؟ آن هم با استخوان‌هایی که بالای سرم دارم.