بعدازظهر تنبل و داغِ تعطیلی بود. داشتم بین دو اپلیکیشن، تردّد مجازی می‌کردم‌ و بحث مفصلی را پیش می‌بردم که از ظهر در گروه‌های همکاران و آشنایان بالا گرفته بود. دوستم به من می‌خندید که: «ول کن حوصله داری؟! فکر می‌کنی این حر‌ف‌ها فایده داره؟» و من فکر می‌کنم فایده دارد که اصرار کنم. 

این‌طرف صدویک دلیل بیاورم که این خرابیِ خانه‌ها، وحشت و استیصال، مرگ و زخمی شدن آدم‌ها، اسمش هزینه نیست، نابودی است و توضیحِ واضحات بدهم که جنگ بد است، آدم‌کشی بد است. آن‌طرف، تاریخ و جغرافیا را شاهد بگیرم تا این عبارتِ بدیهی را جا بیندازم که صرف‌نظر از قومیت، ملیت و نژادمان، همه آدمیم و حق داریم مثل آدم با ما برخورد شود.

اما وسط تندتند نوشتن‌ها و ویس ‌گذاشتن‌ها رها می‌کنم و می‌روم. نه که فکر کنم فایده ندارد. دندان‌درد امانم را بریده و تا پایان تعطیلات دلم به تردّد از ژلوفن به بروفن خوش است. در خلسه‌ی مُسکّن خیره می‌شوم به سقف و کلمه‌ها از ذهنم در می‌روند. فقط شاملو در ذهنم می‌پیچد.

یک‌لحظه می‌توانستم ای‌کاش

 بر شانه‌های خود بنشانم

این خلق بی‌شمار را

گرد حباب خاک بگردانم

تا با دو‌ چشم خویش ببینند که خورشیدشان کجاست

 و باورم کنند

کم آورده‌ام، اما خودم را دلداری می دهم که مگر قرار نبود «هنر تسلایی باشد بر درهم‌شکستگی‌هایمان»¹؟

از همراه این روزهایم، هوش مصنوعی، می‌خواهم فیلمی پیشنهاد کند با ترکیبی از دندان‌درد و آرمان‌شهر. می‌رسم به فیلم عدن، ساخته‌ی ران هاوارد،² ۲۰۲۴. 

ته دلم امیدی ندارم و دلم را خوش می‌کنم که شاید محض تفنن بد نباشد. اما همین که فیلم شروع می‌شود گیر می‌کنم به قلابِ متنِ اول فیلم و می‌روم تا ته در جزیره گالاپاگوس غرق شوم. 

سال ۱۹۲۹ است؛ پس از جنگ جهانی اول که فروپاشی اقتصادی و ظهور فاشیسم مردم اروپا را به وحشت انداخته و موجب شده بود مردم برای برون‌رفت از چنان دوران تاریکی به دنبال پیشنهاد تازه‌ای باشند. دکتر ریتر و دورا اشترا از آلمان سفر کرده بودند. دنیا را زیر پا گذاشته بوند و سرانجام تصمیم گرفتند از همه‌ی آدم‌ها بگریزند و در جزیره‌ای غیرمسکونی، کنج خلوتشان را بسازند. فیلم عدن در ژانر بقا ساخته شده و درعین‌حال از دیگر فیلم‌های بقا به‌نوعی متمایز است، چون این افراد گم نشده‌اند و به خواست خود و با انگیزه‌های متفاوت به گوشه‌ی عزلت آمده‌اند، حتی با دنیا در ارتباط‌اند و هرچند دیربه‌دیر اما نامه‌های پستی و کنسرو با کشتی برایشان می‌رسد.

هوش مصنوعی هم زیادی باهوش شده که این دوران را برای مغز جنگ‌زده‌ی من پیشنهاد کرده است. چقدر این حال را می‌فهمم و ترکیب چشم‌نوازِ ساحل و کوه و جنگل، خیالم را قلقلک می‌دهد که ای‌کاش می‌شد یارت را برداری، دوتایی از تمامِ کج‌فهمی‌ها و مصیبت‌های روزمره فرار کنید به دامان طبیعت، بلکه این استیصال به پایان برسد. فرار کنی و حوصله‌ی آدم اضافه نداشته باشی تا حدی که ترجیح بدهی با کَنه‌‌ها و الاغت دست‌وپنجه نرم کنی تا همسایه‌ها. بخت البته چندان با آن دو نفر یار نبوده و خانواده‌ای سه‌نفره، اخبار و افکار دکتر را در روزنامه‌ها می‌خوانند و با کشتی بعدی و به امید بهشت موعود در جزیره می‌روند تا همسایه‌شان شوند. دکتر برای دورا از نیچه نقل قول می‌کند: «از همسایه‌ات گریزان باش.»

از زبان تا عمل هم از ورود همسایگان جدید استقبال نمی‌کنند تا به آن‌ها سخت بگذرد، برگردند و آن‌ها را با طبیعت وحشی تنها بگذارند. خانواده‌ی ویتمر اما می‌مانند، چون چاره‌ای جز ماندن ندارند؛ برای زنده ماندن پسر بیمارشان، از ترس اوضاع مالی و به‌هم‌ریختگی‌های جامعه‌ی پس از جنگ و برای فرار از همه‌ی کابوس‌هایشان.

چقدر آن‌ها را می‌فهمم‌، مثل هر بار که در تنگناهای کاری، اجتماعی، اقتصادی به پناهی رفتم و با خودم زمزمه کردم: «ما بدین در نه پی حشمت و جاه آمده‌ایم / از بد حادثه اینجا به پناه آمده‌ایم.»

هر بار زبانم به آبسه‌ی لثه‌ام می‌گیرد، دکتر را هم می‌فهمم که قهرمانانه دندان‌درد را تاب می‌آورد، اما حاضر به تحمل حضور دیگری در نظم نوین دنیای مدرن نمی‌شود. اصلاً دردی بدتر از دندان‌درد پیدا نمی‌شود و اینکه اسم دکتر در آن‌طرف آب در روزنامه‌ها و سر زبان‌ها چرخیده، یکی‌اش به‌خاطر همین کنار آمدنش با درد دندان است. یواشکی ته دلم به دکتر حسودی می‌کنم، چون تحمل من به دندان‌درد مورد تعریف و تمجید واقع نشده، اما او صد سال پیش سلبریتی‌وار تحسین و تقدیر شده بود. لابد همین وسوسه‌هاست که آدم‌ها راه می افتند می‌روند اینفلوئنسر شوند و همه‌ی جزئیات زندگی‌شان را جار می‌زنند، گیرم بازنمایی‌شان از خودشان اندکی هم کم و زیاد داشته باشد.

برمی‌گردم به تصاویر بی‌نظیر فیلم. ماجرای جزیره ادامه دارد. گروه سوم که می‌آیند، کشمکش‌ها پیچیده‌تر هم می‌شود. زیمل³ چقدر درست گفته: «ارتباط انسانی در یک گروه سه‌نفره بسیار پیچیده‌تر از دو نفر است و هرچه تعداد بالاتر برود این پیچیدگی تصاعدی بالا می‌رود.»⁴

دوبه‌هم‌زنی‌ها و اختلافات بین سه گروه قرار است بالا بگیرد. زن که خود را بارونس معرفی کرده، با دو همراهش قصد دارد از موقعیت جزیره استفاده کند و هتل لوکسی برای توریست‌های ثروتمند بسازد. او پیش‌بینی می‌کند که یکی از آن سه گروه، به‌زودی ناچار به ترک جزیره خواهند شد. یاد آن توییت قدیمی افتادم که مدتی دست‌به‌دست می‌شد؛ به‌ازای هر گروه تلگرامی‌ای که ساخته شده، حداقل یک گروه دیگر هست که نخاله‌های گروه عضوش نیستند، اگر از آن گروه دیگر خبر نداری خودت یکی از آن نخاله‌هایی.