تصویر مرد جوانی که روی آسفالت سرد، وسط خیابان بی‌حرکت نشسته، با موزیکی حماسی که روی تصویر او اوج می‌گیرد، از تلویزیون پخش می‌شود. بدنش از حسی که ربطی به سرما ندارد در خودش جمع شده و در مقابل او صف موتورسوارهای مسلح ایستاده‌اند. او نشسته است و سکوت کرده است. تصاویر خاکستری با کلاژهای قرمزِ رنگ‌آزاردهنده همه‌چیز این موقعیت را زننده و تبلیغاتی کرده‌اند؛ انگار تلاش می‌کنند او را قهرمانی در حال انجام عملی شجاعانه نشان دهند. اما او برای من قبل از هر چیز مرد جوانی است که سکوت کرده است. درونم از این جمله مرتعش می‌شود: «مرد جوانی که سکوت کرده است.» مرد جوانی شبیه برادرم، شبیه دوستم یا یکی از شاگردهایم. مرد جوانی سکوت کرده است، چون: «کلمات همیشه این قدرت را ندارند که آدم‌های خیلی خوشحال و یا خیلی غمگین را ارضا کنند. زیرا آخرین بیان خوشحالی و غمِ زیاد سکوت است.» اما شبکه‌های خبری که برای مصرف کردن این لحظه‌ها ساخته شده‌اند چه می‌دانند وقتی سکوت به شکل مرد جوانی بی‌دفاع وسط خیابان می‌نشیند، چقدر غم دارد. آن صدای سرد و یکنواخت از این غم چه می‌داند؟

پاهایم را به سنگ سرد کف آشپزخانه می‌چسبانم و به ساعت نگاه می‌کنم. برادرم در راه خانه است. کاش زودتر برسد. بیرون خیلی سرد است.

بوی چلو و خوراک گوشت درآمده. سالاد را آماده کردم. شور و زیتون و دوغ و بشقاب‌های چینیِ گل‌سرخی که هر دانه‌اش را از بساط دست‌فروشی در جمعه‌بازار خریده‌ام روی کانتر به‌صف شده‌اند. بابا هم‌زمان مشغول پیگیری اخبار از اینستاگرام و تلویزیون و هر جای دیگری است که امکان دارد خبرها را زودتر از بقیه به دستش برساند. گرسنه نیستم و دلم یک نخ سیگار می‌خواهد. — بابا برنج رو یه نگاه می‌ندازی؟ حتی سرش را بالا نمی‌آورد و با اطمینان و ملایمت و حواس‌پرتی می‌گوید: — نه دیگه، حتماً خوب شده. و حالا نه تنها کلافه و مضطرب، که ناراحت هم هستم.

روزهایی بود که بابا هر غذایی را که می‌پختم می‌چشید و کم‌وکاستی‌اش را نشانم می‌داد. روزهایی آمد که توانستم غذایی را با رعایت دقیق دستور پخت به تصویر ایده‌آل آن در ذهن بابا نزدیک کنم تا او بچشد و تحسینم کند؛ روزهایی که نتیجه‌ی سال‌ها خیره‌شدن به رفتارهای ریز بابا با هر شکلی از مواد غذایی در مسیر تبدیل کردن آن‌ها به خوراک و خورشت و پلو و چلو و ده‌ها جور غذای مختلف بود. و نه فقط خیره‌شدن، که فهمیدن منطق و رفتار و سمت‌وسوی بابا که هم‌خوان با منطق و رفتار و سمتی بود که ذات آشپزی کردن می‌طلبید. فهمیدن این‌که آشپزی، هنر درک حرارت و استنباط دما است؛ تمرین درنگ و حوصله و نظم و تمرکز و تکرار و حی‌وحاضر نگه‌داشتن هر پنج حس و تبدیل آن به شش‌دانگ حواس است که با کنجکاوی و غریزه و دانش و تجربه رشد می‌کند و در نهایت، آشپزی کردن احترام دیرینه به مواد اولیه است در فرآیند ارتقادادن آن. این‌ها آیین و قوانین پخت‌وپز بابا بودند که یاد گرفتم و حتی گرفتارش شدم؛ آیین و قوانینی که حواسم را گاهی تا سطح هشدار تیز می‌کرد و می‌توانست آشپزخانه را تبدیل به مهلکه‌ای ترسناک کند، تا جایی که حس می‌کردم قابلمه‌های غذا روی شعله‌ی گاز فریاد می‌زنند: «کمک! داریم درد می‌کشیم.»

چلو را توی دیس کوچکی به قاعده‌ی دو نفر کوه می‌کنم و برنج زعفرانی را روی یال‌های این کوه سفید می‌ریزم. با صدای تقریباً بلندی می‌گویم: — بابا ته‌دیگ می‌خوری؟ سیب‌زمینیه. — بله. موبایلش را روی کاناپه می‌گذارد و قبل از بلند شدن، صدای تلویزیون را کم می‌کند و به سمت آشپزخانه می‌آید. دوباره همه‌ی حواسش را دارم. این‌جور فکر می‌کنم. با دیدن بساط روی کانتر و دیس برنج و ته‌دیگ‌های برشته‌ی خوش‌رنگ لبخند می‌زند: — به‌به چه بویی، برنج طارمه؟ — آره از همون کشت دوم که پارسال گرفتیم. این تهش بود. هر دو لبخند می‌زنیم و هر دو می‌دانیم لبخندمان چه معنایی دارد.

من دانه‌ی برنج را می‌فهمم. این را در حین از سر گذراندن همان تجربه‌ها و تمرین‌ها یاد گرفتم. دانستم که برنج غذایی است که در پختنش خوب نه، که طبیعی هستم. چون آشپزی و کار کردن با مواد مختلف وقتی به قسمت‌های حسی و غریزی می‌رسد و حس لامسه و بینایی و شنوایی را قبل از چشایی درگیر می‌کند، به تو خواهد فهماند که در درک کدام ماده‌ی اولیه نمی‌توانی یا می‌توانی حواسی غیر از چشایی را با عقل سلیم ترکیب کنی و از کار آن ماده سر دربیاوری. چیزی که با کنجکاوی و تمرین و تکرار و تجربه هنوز هم چند قدم از آگاهی غریزی عقب می‌ماند. و برنج در هر شکل و رنگ و نوعی که باشد، همان ماده‌ی اولیه‌ای است که به راحتی از کارش سر درمی‌آورم و قلقش دستم می‌آید. چرا؟ دقیق نمی‌دانم. همان‌جور که نمی‌دانم برادرم چطور زبان هر نوع گوشت یا سبزی را می‌فهمد یا مامان چطور سیب و به و کدو و گوجه و آلو و چیزهای دیگر را در ترکیبی متعادل و غنی از طعم کنار هم عمل می‌آورد. هرچه در رفتار آن‌ها با مواد غذایی نمی‌فهمم، در رفتار خودم با برنج برایم واضح و شفاف است، تا جایی که بابا یک‌بار گفت: «نسرین دست برنج را می‌خواند» و لبخندی از سر رضایت زد.

ناراحتی‌ام از دریغ بزرگی است که از به پایان رسیدن آن تجربه‌های وسواس‌گونه و تمرین‌های سخت‌گیرانه و تحسین‌های نشئه‌کننده‌ی بعد از آن درونم جا خوش کرده است. ناراحتی‌ام از ندیدن دوباره‌ی لبخند رضایت بابا است که رویین‌تنم می‌کرد.

ساعت نزدیک هشت شب است. برادرم رسیده و همراه بابا مشغول خوردن شام هستند. هنوز احساس گرسنگی نمی‌کنم. در آشپزخانه کاری ندارم اما نمی‌خواهم به اتاقم بروم. در تاریکی اتاق، وسوسه‌ی خواندن خبرها به جانم می‌افتد. چای دم می‌کنم. سر به سر برادرم می‌گذارم و وانمود می‌کنم به تحلیل‌های او و بابا درباره‌ی هر خبری که پخش می‌شود گوش می‌دهم.

صورت هر دو خسته و هیجان‌زده است. سعی می‌کنند به روشی که بلدند همدیگر را قانع کنند که در آستانه‌ی چیزی بزرگ‌تر از تصور هستیم و می‌خواهند تصور هم را اصلاح کنند تا آن چیز بزرگی که فکر می‌کنند در آستانه‌اش هستیم را با ذهنیت خودشان برای هم توضیح بدهند. گاهی هم تأیید من را می‌خواهند، اما هر دو حس کردند که حواسم به حرف‌هایشان نیست.

حواسم کجاست؟ کجا هستم؟ با چشم‌های باز و ضربان قلبی که در ثانیه‌هایی منفک می‌تپد، دوباره در کدام ورطه سرگردان شدم؟ تکه‌ای از من در گذشته که از زمان حال آویزان است، به تکهٔ دیگری از من که به آینده سنجاق شده جواب می‌دهد: «بیرون در شب ایستاده‌ام.» در آخرین ساعت‌های شانزدهم دی‌ماه. در دهانه‌ی آتشفشان. در برابر همان سؤال قدیمی که سال‌ها است روی شیارهای مغزم ناخن می‌کشد: «چرا همیشه راه‌ها این‌همه از نتیجه‌ها دورند؟»

صدای برادرم را می‌شنوم و در یک لحظه تنم از شب بیرون می‌پرد و زیر چراغ پرنور آشپزخانه فرود می‌آید. جلوی تلویزیون کنار بابا ایستاده و در حالی که به تصویر آن خیره شده، با صورتی شکفته سرش را به نشانه‌ی تأیید تکان می‌دهد: — ببین اینو، آبدانانه، همین امشبه.

چیزی که می‌دیدم شبیه پرسه زدن در یک رویا بود؛ ترکیبی از عناصر واقعی و خیالی. یک خیابان مات، نورهای شبانه و کیسه‌هایی رهاشده روی زمین و آسمانی کم‌عمق که گرداب‌هایی از دانه‌های برنج شبیه سحابی‌هایی ناشناخته در آن ناگهان شکل می‌گرفتند و در کسری از ثانیه با سرعت نور ناپدید می‌شدند. در توالی این تصویر، در قابی محو آدم‌هایی را دیدم که صورت و بدنشان در کهکشان غوطه‌ور بود و از خود نور ساطع می‌کرد؛ آدم‌هایی که انگار سینه‌هایشان را شکافته بودند و قلب‌های شجاعشان را به چیزی در تاریکی شب نشان می‌دادند. زمین سفید و سرزنده بود. متولد شدن باید حسی شبیه این باشد.

چیزی که می‌دیدم کشتزاری از هزاران هزار دانه‌ی برنج بود که مثل سوزن در گوشت تن شب فرو رفته بودند و در چیزی که می‌دیدم، حقارتی تدارک‌دیده شده حسابی غافلگیر شده بود.

گوینده‌ی خبر برای حفظ سردی و یکنواختی صدایش تلاش نمی‌کرد و من که هر دانه‌ی برنج را به اسم می‌شناختم، می‌دانستم حتی یک دانه هم از سرنوشتش ناراضی نیست. صدای خنده‌ی آدم‌ها می‌آمد؛ آدم‌هایی که درونشان با طوفان و طغیان پر شده بود. پرهیزکارانی که از گرسنگیِ کوچک رستگار شده بودند و من با جانِ کوتاه ناچیزم ایمان دارم که این تصویر، ابتدا و انتها و نهایت همه‌چیز بود، چون در آن، مقصدِ همه‌چیز روح بود.

و ما ایستاده روی لبه‌ی برنده‌ی فاجعه به آن تصاویر لبخند می‌زدیم، چون خبر هولناک را هنوز نشنیده بودیم.