هیچ‌وقت جوابی برای این سؤال نداشتم؛ همان که می‌پرسد: «اگر تنها،‌ برای مدتی نامعلوم در جزیره‌ای گیر بیفتی و فقط بتوانی یک فیلم با خودت ببری، چه فیلمی است؟» نمی‌توانستم میان این همه فیلم خوبی که دیده بودم، انتخاب کنم؛ تا روزی که فیلم روزهای عالی را دیدم. انگار مخصوص همین سؤال است. روایتی آرام و درخشان از لذتِ تنهایی، از زندگی کردن به شیوه‌ای دلخواه، از اتصال به طبیعت و از مهارت شنیدن، توجه و مکث. این فیلم نه برای تماشا، بلکه برای «زیستن» ساخته شده است.

در ازدحامِ روزهای پرشتاب و بی‌وقفه، داستانی است بی‌ادعا و بی‌هیاهو؛ از مردی که در سادگی و در تکرارهای کوچک روزمره، معنایی عمیق‌تر می‌یابد. فیلم پنجره‌ای آرام به درون است. پنجره‌ای که مخاطبش را وامی‌دارد میان هیاهوی کارها و پیام‌ها و دقایق تلف‌شده، لحظه‌ای بایستد، گوش بسپارد، نور را ببیند، بو بکشد و به آسمان نگاه کند؛ یک یادآوری شاعرانه که زندگی می‌تواند همین‌قدر بی‌سر و صدا، اما «رضایت‌بخش» باشد.

چیزی که این روزها، بیش از هر زمان دیگری دنبالش هستیم. برای آن «حس رضایت»، ۱۰۰۰ کلاس و دوره و تراپی و محتوا ساخته‌اند؛ تلاشی بی‌وقفه برای یافتن آرامش درونی در جهانی مدام در حال تغییر. در انگلیسی عبارت Being content را داریم،‌ یعنی رضایتی عمیق و پایدار. همان آرامشی که از درون می‌جوشد و هیچ عامل بیرونی قادر به ساختنش نیست. هیرایامای روزهای عالی، تصویرِ زنده‌ی همین مفهوم است: نه ثروت دارد، نه روابط پیچیده، نه جاه‌طلبی‌های بزرگ؛ اما در هر لحظه، در هر کار کوچک، آرام است. او از زندگی‌اش «راضی» است، چون آگاهانه انتخاب کرده با ریتم ساده‌ی روزهایش هماهنگ شود. روزهای عالی،‌ نمایشی ساده اما عمیق است از شادیِ در لحظه بودن؛ کلاسی بی‌ادعا برای چگونه راضی زیستن.

فیلم در حال‌وهوای عشق را در صفحه‌ی اینستاگرامم، استوری کرده بودم و مست موسیقی و داستانش بودم که یکی از فامیل‌های فیلم‌بازم پیام داد: «اگر این فیلم را دوست داشتی، حتماً فیلم روزهای عالی را هم ببین.» در گوگل جست‌وجویش کردم؛ فیلمی ژاپنی از کارگردان آلمانی، ویم وندرس. در جشنواره‌ی کن ۲۰۲۳، برنده‌ی نخل طلای بهترین بازیگر مرد شده بود (برای نقش هیرایاما) و نامزد بهترین فیلم سال نیز بود.

دیدم به زبان ژاپنی است؛ یعنی از آن فیلم‌هایی که باید باحوصله نشست و دید. برای من، فیلم غیرفارسی یا غیرانگلیسی یعنی تمرکز کامل؛ چون باید زیرنویس بخوانم و هم‌زمان تصویر را از دست ندهم. برای کسی مثل من که مدام در حرکت است، دیدن چنین فیلمی شبیه فرو رفتن در آبِ ساکن است؛ نوعی درمان برای بی‌قراری درونی. قدیم‌ها که سینما می‌رفتم،‌ مشکل نبود؛ کاری جز دیدن فیلم نداشتم. اما حالا در خانه، با لپ‌تاپ ۱۱ اینچی کوچکی که همه‌جای خانه همراهم است، وسوسه‌ی چندکارگی همیشه هست. این توجهِ پاره‌پاره، این نگرانی از عقب‌ماندن؛ هم‌زمان غذا خوردن، اتو کردن و آشپزی با فیلم و سریال. اما نه روزهای عالی.

هیرایاما، مردی میان‌سال و آرام است که در خانه‌ای کوچک در محله‌ای ساده و نسبتاً فقیر زندگی می‌کند. نه حمام دارد، نه آشپزخانه‌ی درست‌وحسابی. دو اتاق کوچک در طبقه‌ی بالا و زیرپله‌ای که یخچال و سینک و پکیجش در آن جا گرفته و تنها به‌اندازه‌ی حرکت یک آدمِ ایستاده فضا دارد. هر روز صبح، موقع طلوع آفتاب با صدای جارو زدن خانم همسایه از خواب بیدار می‌شود. در اتاق کناری به گلدان‌هایش با دقت آب می‌دهد. مسواک می‌زند. اصلاح می‌کند. لباس کارش را می‌پوشد.

در را که باز می‌کند، نفسی عمیق می‌کشد و نگاهی مشتاق به آسمان می‌اندازد. انگار با جهان سلام و علیک می‌کند. صبحانه‌اش یک قهوه‌ی قوطی است که از دستگاه کنار خانه‌اش می‌خرد. بعد سوار ون کوچک دو‌نفره‌اش می‌شود که شبیه ماشین‌های اسباب‌بازی است. نوارهای کاستش را بررسی می‌کند. یکی را در ضبط می‌گذارد و راه می‌افتد. از خانه‌اش برج مخابراتی شهر پیداست؛ نمادی از مدرنیته در برابر جهان بی‌تکنولوژی او؛ جایی که هیچ وسیله‌ی الکترونیکی نیست جز یک ضبط قدیمی و نوارهای کاست.

زمانی بود که من هم مثل او صبح‌ها با صدا از خواب بیدار می‌شدم، اما نه با جاروی همسایه؛ با زنگ ساعت. صدایی که بیدارم نمی‌کرد، پرتم می‌کرد وسط امورات روزانه. همه‌جای خانه‌مان ساعت بود. کافی بود سرت را به هر سو بچرخانی تا زمان بهت زل بزند؛ انگار چیزی مدام یادآوری می‌کرد که عقبم، همیشه عقبم. صبح باید پسرم را آماده می‌کردم و بدوبدو می‌بردم مهدکودک. بعد، سریع می‌رفتم سر کار. بعدازظهر با عجله کارهایم را جمع می‌کردم تا زودتر برسم مهد؛ نه از سر شوق دیدنش، از ترس این‌که دیر شده باشد. خانه که می‌رسیدم، تازه نوبت رسیدگی به کارهای خانه و پسرم بود. هیچ‌کدام انتخاب نبود؛ همه واکنش بود. باز صبح، روز از نو، روزی از نو.

یک بار، از شدت خستگی و عجله، ایستادم. ایستادم؛ نه برای فکر کردن، چون حتی فکر هم وقت می‌خواست. دیدم فقط دارم می‌دوم؛ برای همه چیز، برای همه جا؛ نه برای رسیدن، فقط برای عقب نماندن. از هیچ چیزی لذت نمی‌برم. اصلاً نمی‌فهمم چطور بیدار می‌شوم، چطور غذا می‌خورم، چطور زندگی می‌کنم.

از همان لحظه ساعتم را باز کردم. حرکتی نمایشی بود؛ چیزی شبیه اعتراف، نه درمان. قرار پیدا نکردم، فقط کمی از سرعت ناآگاهانه‌ی زندگی‌ام کاستم. هنوز زندگی جلوتر از من حرکت می‌کرد. وقتی زندگی‌ام این‌چنین در شتاب بود، دیدن آرامش هیرایاما مثل تماشای خودی دیگر بود؛ نه الگویی که بتوانم دنبالش کنم، بلکه امکانی که می‌دانستم وجود دارد، اما در جهانم فعلاً دست‌نیافتنی است؛ جهانی موازی که در آن زندگی نمی‌کردم.

هیرایاما ناهارش را در پارک می‌خورد و به درختان نگاه می‌کند. انعکاس آدم‌ها یا سایه‌ی درختان روی دیوار را تماشا می‌کند. یک دوربین عکاسی قدیمی دارد که فقط از درختان عکس می‌گیرد (از همان نگاتیوی‌ها که باید می‌بردی عکاسی تا ظاهر کنند). هنگام شام در رستوران همیشگی‌اش به آدم‌ها می‌نگرد. مکث در زندگی‌اش یک عادت است. کارش را آرام و بی‌عجله انجام می‌دهد. در لحظه، همان کاری را می‌کند که باید؛ نه بیشتر، نه کمتر. ذهنش جای دیگری نیست.

پشت لباس کارش نوشته: «توالت‌های توکیو». شغل هیرایاما‌ تمیز کردن توالت‌های عمومی شهر توکیوست. هر روز سر ساعت معین حاضر می‌شود، توالت‌های در برنامه‌اش را تمیز می‌کند و وقتی کارش تمام شد، برمی‌گردد خانه. نه با کسی سروکله می‌زند و نه اضافه‌کاری می‌کند. چنان متعهدانه و با دقت کارش را انجام می‌دهد که حیرت می‌کنم. من توالت خانه‌ی خودم را این‌طور تمیز نمی‌کنم. نظافتچی هیچ جایی را، حتی خصوصی، هرگز ندیده‌ام که این‌قدر تمیز و متعهد باشد. بدون صحبت،‌ بدون وقت‌تلف کردن. هم‌صحبتی‌اش در حد اشاره‌ی سر است یا در حد یکی، دو جمله. حتی پای تلفن هم که یک موبایل دکمه‌ای قدیمی است —فقط برای رفع نیاز— حرف نمی‌زند. سکوتش باعث می‌شود دیگری شروع به صحبت کند.

وقتی فیلم را در صفحه‌ام با هزار آب‌وتاب معرفی کردم، تعداد زیادی کامنت برایم آمد: «حالت خوبه؟»، «این چی بود؟»، «فقط روزمرگی‌های مردی که عاشق توالت است.» نوشته بودم این فیلم زندگی‌ات را تغییر می‌دهد. کلی کامنت داشتم که دیدن توالت‌شویی یک مرد ژاپنی چه لذتی داشت؟

اولش عصبانی شدم؛ از این‌که انگار چیزی را دیده بودم که بقیه نمی‌دیدند یا نمی‌خواستند ببینند. اما مرا به فکر فرو برد. اگر از زیبایی توالت‌های عمومی توکیو و تمیزی شگفت‌انگیزشان بگذریم، توجه‌ام رفت سمت تعهد کاری هیرایاما.

او عاشقانه کار نمی‌کرد، متعهد بود. کارش را درست انجام می‌داد، نه بیشتر، نه کمتر. و همین «نه بیشتر» ناگهان برایم سؤال شد. من معمولاً یا کارم را سرسری انجام می‌دهم، یا آن‌قدر به آن می‌چسبم که هویتم می‌شود. هیرایاما هیچ‌کدام نبود. این شغل، با تمام محدودیت‌هایش، آزادی‌هایی به او می‌داد که می‌توانست آن‌طور که دوست دارد زندگی کند: یک روتین مشخص روزانه. وقتی با استعفای ناگهانی همکارش این روتین به هم می‌ریزد، ناراحت می‌شود، اما خونسردی‌اش را از دست نمی‌دهد. نه قهر می‌کند، نه فداکاری قهرمانانه نشان می‌دهد. راه‌حلی پیدا می‌کند، چون زندگی دلخواهش از شغلش مهم‌تر است. شغلش شخصیت و هویتش را تعریف نمی‌کند. صرفاً کاری است که انجام می‌دهد و خوب هم انجام می‌دهد. نگاه تحقیرآمیز دیگران برایش اهمیتی ندارد. و همین‌جا بود که ناخودآگاه یاد خودم افتادم.