
از نظر آیریس مرداک، اخلاقیات به وظایف و قوانین ربطی ندارد، بلکه اخلاقیات یعنی دستکشیدن از خیالپردازیهای زاییدهی غرور و عاشقانه توجهکردن به دیگران.

از نظر آیریس مرداک، اخلاقیات به وظایف و قوانین ربطی ندارد، بلکه اخلاقیات یعنی دستکشیدن از خیالپردازیهای زاییدهی غرور و عاشقانه توجهکردن به دیگران.
عاشقشدن یکی از عمیقترین تجربیاتی است که میتوان چشید، تجربهای که میتواند با قدرت تمام ما را تحتتأثیر قرار بدهد و نگاهمان را به خودمان، به یکدیگر و حتی به جهان وسیعتر برای همیشه تغییر بدهد. ادبیات و سینما اغلب ما را با کندوکاو در ظرفیت عشق رؤیایی تحتتأثیر قرار میدهند و جهانمان را بهطور چشمگیری عوض میکنند (مثلاً، به رومئو و ژولیت فکر کنید)، اما این تجربه به عشق رؤیایی محدود نمیشود: مثلاً پدر و مادرها گاهی از تجربهی عشق شدید با اولین نگاه به فرزندانشان گفتهاند.
از قرار معلوم، این تجربهی قوی ربط چندانی به اخلاقیات ندارد، از نظر بسیاری از متفکرانِ تحتتأثیرِ امانوئل کانت، شانس در اخلاقیات جایی ندارد و به این ترتیب عواطف هم جای کمی در آن دارند. ظاهراً اخلاقیات به کمککردن به دیگران مربوط میشود، صرفنظر از اینکه این دیگران چه کسانی هستند و آیا ما آنان را دوست داریم یا علقهای میانمان هست یا نه. در این نگرش، اخلاقیات یعنی وظایفی که ما در قبال دیگران داریم یا «تقاضاهایی» که آنها میتوانند از ما داشته باشند. از طرف دیگر، عشق (چه رؤیایی باشد، چه خویشاوندی و چه عشق به دوستان) ظاهراً ناگهانی، خاص و منحصربهفرد است. ما میتوانیم به هر دلیلی دیگران را دوست بداریم—رومئو و ژولیت در اولین نگاه عاشق شدند—و عشق چیزی نیست که کسی بتواند از ما تقاضا کند، چون کاملاً دست ما نیست. به قول بهیادماندنی ویلیام گادوین1 در سال ۱۷۹۳: «چه سِحری در ضمیر ملکی "مال من" هست که زیروروکردن تصمیمات مبتنیبر حقیقت بیطرفانه را برای ما توجیه میکند؟» شاید من دوستانم، خانوادهام و امثالهم را فوقالعاده دوست داشته باشم، اما به نظر میرسد این مسئله ربط چندانی به اخلاقیات نداشته باشد.
در نتیجه، عشق (خیالانگیز، ناگهانی، بیهمتا) اغلب مسئلهای نسبتاً جدا از اخلاق تلقی میشود (مسئلهی وظایفی که ما به یک اندازه نسبت به همه داریم). در بدترین حالت، جانبداریای که ظاهراً در محوریت عشق است با آن نوع جانبداری که ظاهراً مشخصهی اخلاقیات است تناقض دارد. همچنین، در بهترین حالت، شاید این جانبداری بیربط به اخلاقیات به نظر برسد. درواقع، عدهی کمی از اخلاقپژوهان معاصر نقشی محوری برای عشق قائل هستند.
اما آیریس مرداک2، فیلسوف و رماننویس، اصرار دارد که عشق نهتنها به اخلاقیات ربط دارد، بلکه مطلقاً بخش اصلی اخلاقیات است. او دو مورد از مشهورترین مقالات خود را با تأکید بر اهمیت عشق در اخلاقیات آغاز میکند؛ در مقالهی «ایدهی کمال»3 (۱۹۶۲) ادعا میکند که «عشق مفهومی محوری در اصول اخلاقی است» و در مقالهی «در باب "خداوند" و "خیر"»4 (۱۹۶۹) ادعا میکند که «ما به فلسفهای اخلاقی نیازمندیم که در آن مفهوم عشق که اکنون فیلسوفان بهندرت از آن یاد میکنند، بتواند باری دیگر مهم شود.» بهویژه او متذکر میشود که اگرچه شاید تجربهی واقعی ما از عشق اغلب با اخلاقیات همسو نباشد، «عشق همراه با توجه»5 مبنای اخلاقیات است.
اما چرا عشق در نظر او اینقدر مهم است؟ و آیا امروزه اصلاً ارزشش را دارد که این نظر را جدی بگیریم؟
برای اینکه بدانیم چرا به نظر مرداک عشق در اخلاقیات مهم است، ابتدا خوب است سؤال کلیتری بپرسیم: «اخلاقیات» چیست؟ پاسخ مرداک این است که نگاه ما به جهان، یعنی «تصویر» ما از آن، در بطن زندگی اخلاقی ما نهادینه شده است. ما همیشه بهنحوی مشغول نظارهی چیزی هستیم و در این حین تصویر بهتر، منصفانهتر و کافیتری از آن میسازیم یا تصویرمان از آن را مخدوش میکنیم. این بخشی همیشگی در زندگی ماست.
به نظر او، تصویر ما تا حد زیادی تعیینکنندهی چگونگی عملکرد ماست: اگر من شما را دشمن خودم «ببینم»، پس تعجبی ندارد که مثل دشمنم با شما «رفتار» کنم. اگر در عوض شما را دوست ببینم، پس خودبهخود با صمیمت و توجه با شما رفتار میکنم. به نظر او درست رفتارکردن مهم است، اما نوع «رفتار» ما به نوع «نگاه» ما بستگی دارد؛ در اصل به این بستگی دارد که دیگران را چگونه میبینیم.
به همین سیاق، او رفتار کلیدی در اخلاق را نه انتخاب بلکه «توجه» میداند—او این ایده را از سیمون وی، کنشگر، عارف و فیلسوف، گرفته است. در تصویر مرداک، اساسیترین فعالیتهای اخلاقی فعالیتهای توجهکردن به چیزی خاص و به شیوهای خاص است، زیرا این فعالیت نگاه ما را به جهان شکل میدهد.
خصمانه اندیشیدن دربارهی دیگران، حتی چنانچه مطلقاً در رفتار بیرونی بروز نکند، به لحاظ اخلاقی مهم است.
برای یافتن علت، مرداک از ما میخواهد رابطهی پردردسر بین مادرشوهر و عروس را تصور کنیم. «میم»، و «دال». او تصور میکند که میم نمیتواند دال را تحمل کند: او دال را زنی عامی و بیادب میبیند که «از متانت و تربیت بویی نبرده است». نحوهی حرفزدن و لباسپوشیدن دال با درک میم از آدابدانی تعارض دارد و بارها و بارها میم از رفتار کودکانه و خستهکنندهی دال ناراحت شده است. با وجود این، میم فردی بسیار «محترم» است که هرگز فکر اینکه رفتار نامناسبی کند هم به ذهنش خطور نکرده است. آیا قضاوت غیرمنصفانهی او دربارهی دال واقعاً در اینجا مهم است؟
در اینجا میتوانیم بهسادگی فکر کنیم که نظر میم دربارهی کودکانه و بینزاکتبودن دال به لحاظ اخلاقی بد است. این طرز فکر دربارهی دال خودخواهانه و بیانصافی است و نتیجهی تبعیضهای طبقاتی و جنسیتی است. اما میم با خودش قرار گذاشته که بهرغم همهی اینها با دال خوب رفتار کند؛ او بیزاریاش از دال را آشکارا نشان نمیدهد و رفتار تحقیرآمیزی با او ندارد. با این حال، شاید فکر کنیم نگاه میم به دال بهخودیخود مهم است. خصمانه اندیشیدن دربارهی دیگران و نگاه از بالا به پایین حتی چنانچه مطلقاً در رفتار بیرونی بروز نکند، به لحاظ اخلاقی مهم است. بنابراین، مرداک معتقد است که خود این تصویر از نظر اخلاقی اهمیت دارد.
از نظر مرداک، همین تصویر کوچک نمایانگر کل زندگی اخلاقی ماست. ما همیشه در حال ساختن تصاویری از جهان هستیم. آن تصاویر یا روشنگرانه و آگاهیبخش هستند یا غیرمنصفانه، تحریفکننده و اشتباه، مثل تصویر میم از دال. در تصویر مرداک، خدشهدارکردن مفهوم ذهنی یک نفر از واقعیت و ناکامی در ساختن تصویری منصفانه از دیگری از انواع اصلی ناکامی اخلاقی محسوب میشود. در نهایت، به نظر او، عشق همان چیزی است که ما را قادر میسازد حقایق مهم دربارهی دیگران را هضم کنیم. در تصویر او، عشق هم امکان درست رفتارکردن با دیگران را فراهم میکند و هم آن را شکل میدهد.
چرا میم باید چنین تصویر غیرمنصفانهای از دال داشته باشد؟ بهطور کلیتر، چرا ما همگی معمولاً همهچیز را تحریف میکنیم و به شیوهای غیرمنصفانه آنها را میبینیم؟ چرا اینقدر برایمان دشوار است که یکدیگر را با صدق و راستی ببینیم؟ مرداک استدلال میکند که مشکل اصلی در اینجا «غرور» است. به نظر او، غرور نمیگذارد درست ببینیم، چون ما را به بیراههی خودفریبی یا «خیالبافی» میکشاند. این خیالبافیها نمیگذارند واقعیت دیگران را ببینیم: این فرایند هم بهوسیلهی قواعد اجتماعی و هم (بهاصطلاح او) در اثر «اختلال روانی» بهوجود میآید.
برای اینکه از اول شروع کنیم، مرداک معتقد است غرور اجازه نمیدهد توجه مناسبی به یکدیگر داشته باشیم. ما اغلب بهقدر کافی دیگران را نمیبینیم، چون غرور سر راهمان سبز میشود و این تصویر را مسدود یا مخدوش میکند. طبق تصویر کمابیش فرویدی مرداک از روان انسان، غرور مضطرب و کاملاً خودمحور است، کاملاً به خود مشغول است و تمرکزش بر این است که به هر قیمتی از خودش محافظت کند. بنابراین، غرور هر چیزی را که ارتباط مستقیمی با خویشتن ندارد یا آن را معذب میکند یا نادیدهاش میگیرد یا تحریفش میکند، حتی به قیمت ازدستدادن شمّ واقعیت. او در کتاب سلطهی نیکی بر مفاهیم دیگر6 (۱۹۷۰) مینویسد:
ما حیوانهایی اضطرابآوریم. ذهنهایمان پیوسته در کار ساختن «حجابی» اضطرابآور، معمولاً مشغولبهخود و اغلب غلطانداز است که کمابیش جهان را پنهان میکند.
در این تصویر، غرور قطعاً دروننگر است: ما را مشغول خودمان و دغدغههایمان میکند و با این کار هر چیز دیگری را تیرهوتار میکند. به این ترتیب، غرور توجه و نگاه ما را تحریف میکند، وادارمان میکند چیزهای واقعاً مهم را نبینیم یا تشویقمان میکند آنچه در اصل باید (و میتوانیم) ببینیم تحریف کنیم. به این ترتیب، غرور نمیگذارد واقعیت را بهدرستی ببینیم یا بفهمیم و مهمتر از همه نمیگذارد دیگران را درک کنیم.
به این فکر کنید که چگونه بیزاری از کسی که شما را آزار میدهد میتواند تصویرتان از او را تغییر بدهد.
در تصویر مرداک، خودمحوری غرور ما را به «خیالبافی» میکشاند تا فقط با دیدن چیزهایی که دوست داریم ببینیم یا برایمان مهم است از غرورمان مراقبت کنیم—حال چه با بهکل نادیدهگرفتن برخی چیزهای دیگر چه با شدیداً مخدوشکردن آنها. این قبیل خیالبافیها جهانی را پیش رویمان میگذارد که دغدغههای خودمان را بازتاب میکند نه جهان واقعی را. او مینویسد:
دشمن اصلی تعالی در اخلاقیات (و نیز در هنر) خیالات شخصی است: تاروپود رؤیاها و آرزوهای خودبزرگبین و تسلیبخشی که فرد را از دیدن آنچه بیرون از اوست محروم میکند.
مرداک معتقد است غرور خطرناک است، زیرا قویاً ما را ترغیب به خیالبافی میکند. خیالبافی نمیگذارد واقعیت را ببینیم، حتی نمیگذارد آن واقعیت را تشخیص بدهیم.

چند مثال بسیار بارز برای خیالبافی هست: چیزهایی مثل باور به تئوریهای توطئهی محرمانه یا باور به کلیشههای متعصبانهی بیپایهواساس. اینها میتوانند بهنحوی باورپذیر و به شیوههای مختلف غرور شخصی را تغذیه کنند؛ مثلاً به آنها میقبولانند که از دانشی سرآمد برخوردارند یا آنها را بهخاطر جایگاه اجتماعیشان ازخودراضیتر میکند. اما به نظر مرداک بیشتر نگرشهای پیشپاافتادهی ما نیز از همین قسم است. مثلاً به این فکر کنید که چگونه بیزاری از کسی که شما را آزار میدهد میتواند تصویرتان از او را تغییر بدهد. این یک نمونهی بسیار پیشپاافتاده از خیالبافی است که میتواند آشکارا فهمتان از کیستی واقعی آن فرد را تحریف کند.
به نظر مرداک، فکر میم دربارهی دال در اصل خیالبافی است. او واکنشی واقعی به رفتار دال نداشت یا دربارهی او منصفانه فکر نمیکرد. غرورش مانع از آن میشد که بهدرستی دال را ببیند. آدمک ساختگی میم از دال هم وابسته به قواعد اجتماعی غیرمنصفانه بود و هم به دغدغههای فردیتر یا خاصتر خودش («اختلال روانی» او) مربوط میشد. مثلاً تصور میم از «بینزاکت» بودن و متانتنداشتن دال در کلیشههای ایراددار طبقاتی ریشه داشت که به طبقهی اجتماعی پایینتر او خرده میگرفت. اما نگاه میم به دال مؤلفهی شخصیتری نیز داشت: آدمک ساختهی او زاییدهی ترس و حسادت نسبت به این موضوع بود که دال جای او را در مرکز زندگی پسرش گرفته است.
مرداک در کتاب تعالی و خیر7 (۱۹۵۹) توضیح میدهد که مؤلفههای اجتماعی و شخصی (قواعد و اختلال روانی) میتوانند تلفیق شوند تا تصاویری بسازند که قدرت زیادی بر ما دارند. از آنجا که این مؤلفهها ارتباطی قوی با غرورمان دارند، برای اصلاح یا جایگزینی آنها مقاومت میکنیم. در عوض، برایمان آسانتر این است که خیالبافیهای خوشخدمت خود را نگه داریم و اغلب هم این کار را میکنیم.
این تصویر افتادن به دام غرورمان و ناتوانی در دیدن واقعی آدمها نسبتاً غمانگیز به نظر میرسد. چه چیزی توان فائقآمدن بر غرور و دیدن درست یکدیگر را به ما میدهد؟ به نظر مرداک، چگونه باید دست از خیالبافی بکشیم؟ او تأکید دارد که برای پیشرفت اخلاقی در نهایت آنچه لازم است جهتدهی دوباره به «عشق» است.
از نظر مرداک، برای خنثیکردن تمایلمان به توجه به درون و دغدغههای خودمحور به چیزی نیاز داریم که ما را به بیرون بکشاند، به سوی واقعیتِ دیگران. چه چیزی میتواند اینگونه ما را به بیرون بکشاند؟ «توجه عاشقانه»: نوعی عشق منصفانه، صبورانه و سخاوتمندانه به دیگران. به نظر او، این کیفیت اخلاقی نگاه ما را بهبود میبخشد و ما را به واقعیت، آنچنانکه واقعاً هست، نزدیک میکند. توجه عاشقانه در محوریت اخلاقیات است و علتش این است که ما را از خودمان به موضوع عشق معطوف میکند و تمایل همیشگیمان را به درخودفرورفتن مغلوب میکند. او مینویسد:
در ظرفیت عشقورزیدن یعنی در «دیدن» است که روح از بند خیالبافی آزاد میشود.
ما با توجه عاشقانه به دیگران آنها را بهخودیخود منبع علاقه و ارزش میبینیم، نه کسانی که صرفاً در رابطه با دغدغههای خودمان متوجهشان باشیم. به این ترتیب، ما به این چیزها، به قول معروف، «بهخاطر خودشان» اهمیت میدهیم. او گفته که این امر ما را از چنگال خیالبافیهایمان میرهاند. عشق ما را از خودمان و دغدغههایمان به بیرون جهان، بهویژه به سمت مردم دیگر، میآورد. بنابراین، این نوع توجه عاشقانه ما را قادر میسازد طوری به حقیقت برسیم که با نگاه عادی—که اغلب در اثر خیالبافیهای ناشی از غرور مخدوش است—نمیتوانیم. توجه عاشقانه نوعی توجه دقیق است که ما را قادر میسازد چیزها را آنطور که واقعاً هستند ببینیم.
این تمرین توجه عاشقانه است، تمرین کنارگذاشتن غرور و تلاش برای فهم واقعیت فردی دیگر.
پس مرداک از بُعد قوی عشق، یعنی از تواناییاش برای مغلوبکردن ما استقبال میکند. به نظر او، عشق باید نیرویی قوی باشد تا بتواند بر گیرایی قوی خیالبافی ما فائق بیاید. ما انگیزهای جدی برای خیالبافی داریم، زیرا با آن به نیازها و آرزوهای خودمدارانهی عمیقمان میرسیم. اما عشق آنقدری قوی است که بتواند بر این انگیزه چیره شود، ما را از خودمان بیرون بکشد و به سمت واقعیت ببرد. عشق با تغییر سمتوسوی ما به ما امکان میدهد دیگران را آنطور که واقعاً هستند ببینیم و به آنها پاسخ بدهیم و از نظر او این قلب اخلاقیات است.
پس، مرداک داستان میم و دال را اینگونه ادامه میدهد که میم واقعاً میخواهد کار درست را انجام بدهد. به همین دلیل، خودش را زیر تیغ نقد میبرد. او به خودش و روابطش با دال میاندیشد و متوجه میشود که خودخواه و سنتی است و شاید حتی به دال حسادت میکند. بعد میم بادقت، و صبورانه و سخاوتمندانه، به دال توجه نشان میدهد و نظرش به دال بهتدریج تغییر میکند. او بهجای اینکه دال را بینزاکت بداند بهطرز خوشایندی ساده میبیندش. بهجای اینکه او را بدون وقار بداند، خودجوشی او را تحسین میکند. بهجای اینکه او را دارای رفتار کودکانهی اعصابخردکنی بداند، شاداب میبیند و غیره و غیره.
طبق دایرهی واژگان مرداک، رفتار میم پس از بیشتر فکرکردن به دال توجه عاشقانه به او نامیده میشود. او سعی میکند با دال مهربان باشد، با او منصفانه رفتار کند و سعی میکند او را آنطور که واقعاً هست ببیند. خلاصه اینکه میم سعی میکند دال را درست بشناسد و این تمرین توجه عاشقانه است؛ تمرین کنارگذاشتن غرور و تلاش برای فهم واقعیت فردی دیگر. این شیوه از توجه عاشقانه روشی برای شناخت دال است، روشی برای رفتارکردن با او آنطوری که واقعاً هست و مرداک فکر میکند این مسئله بهخودیخود به لحاظ اخلاقی مهم است.
شاید ظاهراً این رفتار یکجور عشق را بهوجود بیاورد، اما شاید از خود بپرسیم اصلاً عشقی بهوجود میآید یا نه. مگر عشق ممکن نیست خطرناک و اشتباه باشد؟ به نظر مرداک، ممکن است. هرچه باشد، در آغاز داستان رومئو و ژولیت رومئو از عشق خود به رزالین میگوید، عشقی که با دیدن ژولیت فوراً فراموش میشود. عشق معمولی ممکن است ما را به بیراهه ببرد و کورکورانه و خودخواهانه باشد. اما او تأکید دارد که عشق ما را به بیراهه میبرد، چون آنچه بهشایستگی معطوف بر فردی واقعی بوده در عوض «توهمی» را هدف قرار داده است، چیزی که به مقصود واقعی خود نمیرسد. عشقی که از نظر اخلاقی اشتباه است (هرچند رایج) گونهای عشق معیوب یا دستکم ناقص محسوب میشود. از آن طرف، عشقِ همراه با توجه نمایانگر ایدئال عشق است.
مثلاً تصور کنید که شوهر دال در مثال مرداک واقعاً او را نمیشناسد یا درک نمیکند. در عوض، او ترکیبی از کلیشههای زنانه را به او نسبت میدهد و در نتیجهی این خیالبافی به او واکنشهای مثبتی نشان میدهد. اگرچه این رفتار از خیالبافیهای خصمانهی میم مثبتتر است، هنوز در بهترین حالت گونهای معیوب از عشق محسوب میشود—عشقی که نتوانسته استانداردهایش را برآورده کند. پس، از نظر مرداک، عشق واقعی شیوهای از ارتباط واقعی با یکدیگر است، نه فقط ارتباطی همراه با توهم. عشقی که در آن به دیگری توجه نشود ناکامی در عشق است.
پس، عشق از نظر مرداک بخش اصلی اخلاقیات است، زیرا ما را قادر میسازد بر وسوسهی خیالبافی چیره شویم و در عوض دیگران را ببینیم و درست به آنها واکنش نشان بدهیم. همچنین با اینکه شاید ادعای محوریبودن عشق در اخلاقیات به گوش آدمهای امروزی عجیب بیاید، اما باوری است که با قدمتی هزارساله در دل بسیاری از سنتهای دینی و فرهنگی مانند یهودیت، مسیحیت و بودا مستتر بوده است. از این منظر، عشق نافرجام رومئو و ژولیت را میتوان چیزی بیشتر از ابراز هوس فردی تعبیر کرد. بلکه آن عشق لحظهی نادری از نگاه عالی تحریفنشدهای به ارزشهای بیمنتها و بیهمتای فردی دیگر بوده.
این مسئله امروز برای ما به چه معناست و چطور میتوانیم عشق همراه با توجه را به کار ببندیم؟ متأسفانه، به گفتهی مرداک، اینجا هیچ راهحل سریعی وجود ندارد که در دم ما را قادر به این نوع عشقورزی کند. با وجود این، عشقورزی صرفاً چیزی است که بهتدریج در ما پرورش و قوام مییابد. غرور تسلط ثابتی بر ما ندارد و ما میتوانیم ذرهذره از شر آن خلاص شویم.
روش انجام این کار توجه به دیگران است. اگرچه این توجهکردن اغلب دشوار است، میتوانیم آگاهانه، با صرف وقت و انرژی توجهمان را از ازدحام کارهایمان برداریم و بر دیگران معطوف کنیم. صرف بیرونآمدن از دغدغههای خودمان و صبورانه توجهکردن به دیگری مؤثر است. مثلاً شاید با توجهکردن به آشنای ازدماغفیلافتادهای که آدم را کلافه میکند متوجه شوم که خودپسندی او در اصل نشانهی ناامنی اجتماعی است و به این ترتیب بتوانم با بینش و محبتی بیشتر با او رفتار کنم.
حتی تعامل روزمرهی ما با هنر، مهارت و کارهای دستی نیز میتواند نقطهی آغازی برای یادگیری توجهکردن به دیگران باشد.
اغلب اوقات، ممکن است در اثر اندکی آگاهی از اینکه بیرحمانه دیگران را قضاوت میکنیم یا رفتارمان با آنها منصفانه نیست ترغیب شویم به آنها توجه نشان بدهیم. این دقیقاً همان اتفاقی است که برای میم افتاد. میم تلویحاً از خودپسندی و تبعیض طبقاتیاش آگاه شد، هرچند شاید پذیرفتن این واقعیت برایش دردناک بود. این نوع آگاهی اولیه از ناکامیهایمان در رفتار با دیگران امری رایج است و ما میتوانیم واکنشهای مختلفی به آن نشان دهیم. غرور حواسمان را پرت میکند و باعث میشود از مواجهه با این واقعیت دردناک که در رفتارمان نقص و کاستی وجود دارد اجتناب کنیم. اما این درک میتواند ما را وادارد به بیرون بنگریم، به کسانی که غیرمنصفانه قضاوتشان کردهایم و در شناختمان از آنها تجدیدنظر کنیم. بعد شاید لازم باشد خیالپردازی خلاقانهی معناداری انجام بدهیم تا بهتر آنان را درک کنیم.
در نهایت، مرداک این عقیدهی جالب را مطرح میکند که حتی تعامل روزمرهی ما با هنر، مهارت و کارهای دستی نیز میتواند نقطهی آغازی برای یادگیری توجهکردن به دیگران باشد. ما با یادگیری مهارتها و هنرهای دستی یا سروکار داشتن با هنر یاد میگیریم به چیزی بیرون از خودمان توجه کنیم، چیزی که میکوشیم بهتدریج درکمان را از آن عمیقتر کنیم. در این شرایط، آن که اول راه است باید تواضع و فروتنی را تمرین کند، باید بداند که شاید لازم باشد در برداشتهای اولیهاش تجدیدنظر کند و اینکه درک او جزئی و ناکافی است. بنابراین، به گفتهی مرداک، اگرچه شخصی که عمیقتر به مسائل نمیاندیشد آشکارا نقص اخلاقی دارد، هنر، مهارت و صنایع دستی میتواند مقدمهای عالی برای ورود به زندگی اخلاقی و پرورش نوعی عشق همراه با توجه باشند، عشقی که برای زیستن در این مسیر به آن نیاز داریم.
در تصویر مرداک، عشقِ همراه با توجه فرصتی برای همهی ماست و همه با تمرین میتوانند آن را به کار ببندند. آنچه بر دوش ماست این است که وقت بگذاریم تا خود را از چنگال این غرور سیریناپذیر برهانیم و به واقعیت دشوار دیگران توجه کنیم.
The Sublime and the Good
On “God” and “Good”
attentive love
The Sovereignty of Good Over Other Concepts
هر کسی در سینه داستانی برای روایت دارد