

کسی نمیدانست خانوم میم چه روزی به دنیا آمده. آن زمانها که برایش سجل میگرفتند، این جزئیات اهمیتی نداشت. دختر باید بختش بلند میبود. این شد که همان سالهای دور، پیِ بختی کمی بلندتر، به خانهی خانمبزرگ آمد.
هر از گاهی پزشکی، جوری که انگار خودش آنجا ننشسته، رو به من میپرسید: «چند سالشان است؟» و خودش، بنا به آنکه آن روز خلقش چطور بود، با صدایی بلندتر از معمول میگفت: «هفتاد.» یا «هشتاد.» گاهی هم «هفتاد و پنج.»
خانوم میم در تمام این سالها کیکِ تولدِ همهی ما را برید، اما خودش هیچوقت شمعی فوت نکرده بود.
هرگز کسی برایش «مرا ببوس» نخوانده بود و درد زایمان به سراغش نیامده بود.
من که چشمانم بسته بود، اما از روی یک عکسِ نورخوردهی تار میدانم اولین کسی که مرا در آغوش گرفت، او بود. مادرم بیهوش از رنج زایش بود و پرستارها پدرم را در این کارهای زنانه دخالت نمیدادند. ولی چه باک، او بود. او همیشه بود. یک وجب و نیم بودم؛ تنیده در قنداق سفید. با آن روسری ترکمنیِ گلدارش، انگار پروانهای که از پیله دل نمیکند؛ بالهایش را بسته و به فکر بالیدنِ کرمبچههاست.
با آبوتاب تعریف میکرد: «یک روز مرا به او سپردند و گفتند: "اَشان تی دس امانته. اَنَ غمَ بُخور."»
تُردیِ پیراشکی، عطر مربای به و آدامس توتفرنگی شد سهم من و او غمم را خورد.
به وقتِ قایمباشک، همیشه پشتِ چینِ دامنش قایم میشدم که خیالم راحت باشد پیدایم میکند. نه آنقدر زود که مزهی بازی برود، نه آنقدر دیر که هول برم دارد. خدا آن روز را نیاورد که توی صفِ تاببازی، بچهای از من جلو بزند. دو طرفِ روسریاش را محکم میکشید، سینه سپر میکرد و صدایش بر سرِ آن نیموجبی بلند میشد:
«اِاِاِ گاووو... نوبتِ بچهی ما بود!»
ماجراجوییهای من و خانوم میم همیشه به کاوشِ طبقهی اول فروشگاه کوروش ختم میشد و اتوبوسِ خط یوسفآباد که برای من از هر قالیچهی پرندهای جادوییتر بود.
اتوبوس از انبوه آدمها سر میرفت و با هر ترمز، صدای جیغ زنانی که روی هم افتاده بودند بلند میشد. اما او نمیافتاد. یک دستش سفت به میله بود و آن دیگری از آن سفتتر به من که جعبهی مدادرنگی تازهام را به سینه میفشردم. او اصلاً وقت افتادن نداشت. کسی میافتد که یکی باشد بگیردش؛ یا بتواند بدوبدو برود خانه و تعریف کند: «اگر بدانی امروز چه بلایی سرم آمد...» و در جواب بشنود: «الهی بمیرم.»
البته چهارشنبهها آیین اتوبوسسواری کمی فرق داشت. چهارشنبهها وقوع معجزه محتمل بود. از فروشندهی بختبرگشتهی ترمینال بلیت بختآزمایی میخرید؛ شاید که چرخ بر وفق مرادش گردد. باقی پولش را هم آدامس توتفرنگی و روزنامه میگرفت. خاطرم نیست از کی دیگر دستش به خرید بلیت نرفت.
به یُمنِ نهضت سوادآموزی، آهسته اما خوب میخواند. چند پر جعفری و گشنیز را از روی صفحهی حوادث پس میزد و از بالای عینکِ ضخیمِ دودیدش، نرمنرمک سطرها را دنبال میکرد. میانِ ضربآهنگِ موزونِ تیغهی ساطور روی تخته، صدای نوچنوچش میآمد. هرچه پیش میرفت، سبزیها ریزتر، چشمها درشتتر و شیارهای روی پیشانیاش عمیقتر میشد.
«خدا نشان نده... قیامته. بالاجان، چسبزخم داری؟»
من با آن یکذره قدم، زیاد او را از همان پایین زیر نظر گرفته بودم. وقتی رو به سینک ظرفشویی لبها را به هم میفشرد تا دقت کارش بیشتر شود و با لبهی چاقو برچسبِ خیسخوردهی مایع ظرفشوییِ گُلی را جدا میکرد، انگار داشت لباس از تنش میکند.
میگفت: «جایزه دارد.»
تنِ لختِ گُلی را میانداخت دور و برچسب را میگذاشت در کشو، کنار باقی برچسبهایی که هرگز پست نشدند. آخر یک روز از جمع کردن این کلکسیون خسته شد و همه را ریخت دور.
ما رازدار هم بودیم. او میدانست که من، برای آنکه از تعداد نونخامهایها کم نشود و دلی هم از عزا دربیاورم، یواشکی خامهها را از سوراخِ ریزِ زیرِ شیرینی مکیدهام و نانش را بیکموکاست برگرداندهام سر جایش؛ انگار نه انگار. سینیِ بلور را به مهمانها تعارف میکرد و میگفت: «چرا میل نمیکنید؟ کمشیرین است.»
من هم هرگز به کسی نگفتم که او، برای آنکه زودتر خوب شود، قرصهایش را بیشتر میخورد. خیلی بیشتر...
من تنها بچهای نبودم که در آغوشش پا گرفت. غیر از من، چندین کودک و شماری بزرگسال و تعدادی تولهسگ و ماهی قرمز و تا دلت بخواهد گل و گیاه بودند که کیفیتِ بودنمان به او بند بود.
خانوم میم کیف میکرد که فقط خودش میتوانست دستهکلیدِ انبار را لای خنزرپنزرهای کشو پیدا کند و فقط خودش میدانست در دلِ شیشههای رنگوارنگِ بینامونشانِ ادویه چه کوفتی گذاشته یا به ماشین لباسشوییِ قدیمی چطور باید تنه زد تا راه بیفتد. صدایمان هم که درمیآمد، شانه بالا میانداخت:
«اختیار داری... من باید باشم، شما تنها نمیتونید.» سپس لبهایش را محکم جمع میکرد، مبادا گوشهی لبخندی بیرون بزند.
درِ یخچال که باز میشد، به هوای ما که رودهبُر شده بودیم، سرخ میشد و خودش هم ریز میخندید.
کمی پنیر، نصف نارنج، به اندازهی دو گاز کتلت و یک انجیرِ نیمهلهیده؛ همگی تپانده در یک ظرف. با گونههای گلانداخته گردنش را یکوری میکرد:
«آخه کمتر جا میگیرد.»
خانوم میم همیشه هم موم و مرهم نبود. گاهی طغیان میکرد و نمیدانست سر چه کسی داد بزند. دور چشمهایش سرخ میشد، رگ برجستهی روی شقیقهاش به تپش میافتاد و هی به موهای پفکردهاش دست میکشید. لبهایش را جمع میکرد و حرف در دهانِ این اواخرِ بیدندانش حبس میشد. کمی بعد به انصاف میآمد و از نفسافتاده میگفت: «شما چه گناهی کردید.»

ما یکییکی از خانه رفتیم و او جای خالیمان را با قابعکسهای روی پیانوی ناکوکِ کنج پذیرایی پُر کرد. هر روز رأس ساعت پنج بعدازظهر تلفن خانهام زنگ میخورد. صدایش از آن طرف خط میآمد:
«ها؟ بدموقع زنگ زدم؟ فقط میخواستم حال بپرسم.»
این احوالپرسیِ هرروزه، قرار نانوشتهی ما بود؛ اگر تا غروب خبری از من نشد، لطفاً نگرانم باش.
گوشش به در بود؛ منتظر صدای چرخیدن کلیدی در قفل. تا مرا میدید، میگفت: «آخیش... اومدی. مردم انقدر رادیو روشن کردم.»
پوستش از خطوخشِ لبهی چاقو و رفتوروبِ بیامان، مثل شاخهی خیزران، ترد و خشکیده بود. مرهم که میگذاشتم، چشمانش برق میزد؛ انگار تازه دستانش را دیده باشد.
«تا حالا کسی برام از این کارا نکرده بود، گوربان اولوروم سَنَ بالاجان.»
هر بار به وقتِ رفتنم، سراسیمه دستهایش را روی پیراهنش خشک میکرد و میدوید سمت راهپله. تا آنجای شانهام که قدش میرسید را میبوسید و میگفت: «بالاجان، به خدا نه که فکر کنی برای چیزا... من تو رو واقعاً... یعنی میخوام بگم...» بعد دستش را میکوبید به نرمهی سینهاش؛ درست روی زخم ارغوانیِ کهنهی جراحی قلبش.
«تو اینجایی.»
خوب خاطرم هست، زمانی که دکتر تشخیص داد جراحی واجب است، گفت: «وای! رهایم کنید. من دیگر به درد نمیخورم.»
میدانست رهایش نمیکنیم. اگر با چشمهای خودم نمیدیدم، باورم نمیشد که خانمبزرگ با دستهای خودش سینی سوپِ مرغ و داروهایش را به تختخوابش میبرد. بعد از آن، هر بار زودتر از ما باروبندیلش را برمیداشت و دمِ راهپله منتظر میایستاد؛ مبادا وقتِ معاینهاش دیر شود.
عصرها با یک فنجان چای و نبات زعفرانیِ گوشهی لُپش مینشست و نگاهش با حظ میان آویزهای چلچراغ میدوید. نور از میان تراشههای بلور میشکست و روی دیوارِ خالی رنگینکمان میانداخت. «دانهدانهشان را برق انداختم. آدم خوشش میآید نگاه کند.»
نگاهش میلغزید روی انبوه فنجانهای میناکار و سرویسهای نقرهای که تنها زیر سرانگشتان او جلا میگرفتند. دستانش را با آن رگهای درهمتنیده، سبز و آبیِ کبود، روی هم میانداخت. «آآآ بالاجان، حالا اینا یه روز چی باید بشه؟»
دیروز آنجا بودم.
گرد و خاک به طرحِ رومیزیِ قلاببافی گل انداخته بود؛ انگار روی میزِ ناهارخوری باغی روییده باشد.
روی آنچه از خانه باقی مانده بود، ملافه میکشیدم و لبهایم تکان میخورد: «حالا چه باید بشود... حالا چه باید بشود...»
خانوم میم به گلهای پیراهنش میآمد که اردیبهشت برود. اصلاً بهار به او میآمد. حالا حتماً از آنجا هم «خانه» ساخته.
امیدوارم به دل نگیرد؛ بعد از او به سراغ کمدش رفتم. بهجز چند دست پیراهن نخیِ گلدار که خودم برایش گرفته بودم، باقیِ زندگانیِ نزیستهاش را بغچه کرده بود؛ تمیز و دستنخورده. لباسهای سوزندوزی و سوغاتِ فرنگِ خانواده. جعبهی کفشهایش هنوز بوی چرم نو میداد. خاطرم هست میگفت: «بذار سالم بمونه.»
حالا ساعت نزدیک پنج بعدازظهر است و تلفن را از دوشاخه کشیدهام.
هر کسی در سینه داستانی برای روایت دارد