اتاقی که از آن بیرون نمی‌آمدم

حدود یک ماه پیش، لابه‌لای نامه‌های ون‌گوگ¹، به بخشی برخوردم که از فرسودگی خود در هیاهوی پاریس گفته بود؛ در نامه‌ی ۲۰ فوریه‌ی ۱۸۸۸ که به برادرش تئو نوشته بود²: «[...] در پاریس نمی‌توان کار کرد، مگر آن‌که شخصی کنج و پناهگاهی برای آرامش و آسودگی خاطر داشته باشد. بدون آسایش خاطر، شخص به بدترین وضع نابود می‌شود.» هشت ماه بعد، از همان اتاق اجاره‌ای، تابلوی اتاق‌خواب را کشید و در نامه‌ای دیگر نوشت: «تئوی عزیز من! این‌بار از اتاق‌خوابم نقاشی کردم. مطلب عمده در این تابلو، حل مسئله‌ی رنگی است که بتواند با سادگی و روانی، وسعت بیان را در محیط ساکت و آرام خواب مجسم کند. از دیدن این تابلو، شخص باید احساس تسکین و حتی تصورات فانتزی و رؤیایی پیدا کند...»

من گمان می‌کردم این نقاشی را پیش از خواندن نامه، در جایی دیده‌ام. بعد، عکسش را از اینترنت پیدا کردم. مدتی به آن خیره شدم؛ چشمانم را بستم و کمی بعد، دوباره به آن چشم دوختم. با خود گفتم که نه! من این نقاشی را پیش‌تر ندیده‌ام. به‌مرور — طی چند روزی که داشتم به نوشتن این متن فکر می‌کردم — آن تصویر مبهم و دوردست حافظه، رفته‌رفته شکل اتاق خودم را به خود گرفت.

کمی بعد از مرگ ناگهانی مادرم در بهار سال ۱۴۰۳، درس و دانشگاهم را در تهران رها کردم و به خانه — تبریز — بازگشتم. وقتی دانشجو بودم، بیشتر روزها، صبح زود هنگام رفتن به دانشگاه و شب دیروقت موقع برگشتن، از ترس این‌که دزدهای طرشت لختم کنند، باید اسنپ می‌گرفتم و هزینه‌ی رفت‌وآمدش هم روی دوشم بود. شب‌ها هم اگر چراغ اتاق روشن بود، تا خوابیدن هم‌اتاقی‌هایم نمی‌توانستم بخوابم. صبح دوباره همه‌چیز از سر گرفته می‌شد و آخرش می‌رسید به کلاس‌هایی که هیچ علاقه‌ای به آن‌ها نداشتم. تا آن وقت این‌ها را سر می‌کردم. بعد از مرگ مادرم، دیگر نمی‌توانستم. خانه برایم ساده‌تر بود: می‌توانستم بمانم، بخوانم و بنویسم.

من تلاش می‌کردم با اتاقم یکی شوم؛ مسیر نور را از صبح تا غروب دنبال می‌کردم و می‌کوشیدم صداهایی را که از آن سوی در، از سقف و از کف اتاق می‌آمدند، نشنیده بگیرم. می‌خواستم اتاق را آن‌قدر از خودم پر کنم که هر گوشه‌اش برایم آشنا شود؛ با مکث نگاهش کنم، نور و سایه‌ی اشیا را ببینم و به چیزهایی توجه کنم که پیش‌تر از کنارشان گذر کرده بودم. بعد، وقتی دوباره به نقاشی اتاق‌خواب آرل نگاه کردم، دیگر احساس نمی‌کردم به اتاق ونسان نگاه می‌کنم. انگار تنها چیزی که میان من و آن اتاق فاصله انداخته بود، سه‌پایه‌ی نقاشی بود.

اتاق من هم چندان بزرگ نیست. بیشتر ساعات روز را، قوز کرده پشت میزتحریرم می‌گذرانم؛ کتاب می‌خوانم و می‌نویسم و سعی می‌کنم از میان نوشته‌های تکه‌پاره، متنی بلند بیرون بکشم. کتاب‌ها، خوانده و نخوانده، روی میز و قفسه‌ها پخش شده‌اند. بعضی هنوز خودکاری میان صفحاتشان دارند؛ انگار خواندنشان تنها برای لحظه‌ای متوقف شده است. انبوه دیگری از کتاب‌ها، طبقات بالای میزم را چنان اشغال کرده‌اند که گاهی خیال می‌کنم اگر بی‌احتیاط تکان بخورم، همه با هم روی سرم فرو خواهند ریخت. تا سال‌ها، نوری که از پنجره داخل می‌شد و تمام میزم را در بر می‌گرفت، آزارم نمی‌داد. اما بعد، دیگر آن روشنایی را تاب نمی‌آوردم. چند ماه قبل، کاغذهای باطله‌ی سال‌های دانشگاه را از کارتنی بیرون آوردم که رویش خاک‌دانی جا خوش کرده بود؛ گلدانی که سال‌ها پیش گلش خشک شده و تنها خاکش باقی مانده بود. شیشه‌های پنجره را با همان کاغذهای پر از معادله و کلمه، و تکه‌های پرشمار چسب نواری، پوشاندم. هنگامی که روی چارپایه ایستاده بودم و کاغذها را به شیشه می‌چسباندم، به یاد اتاق پروست افتادم؛ با این تفاوت که او می‌خواست جلوی صداها را بگیرد و من جلوی نور را. اکنون، اتاقم حتی در میانه‌ی روز هم نیمه‌تاریک است؛ مثل این است که توالی روز و شب پشت آن کاغذها متوقف شده باشد. یک تخت‌خواب تک‌نفره، دو کمد چوبی، صندلی و همان چارپایه‌ای که پدرم سال‌ها پیش در کارگاه نجاری‌اش ساخته و من آن روز برای چسباندن کاغذها رویش ایستاده بودم، باقی فضای اتاق را پر کرده‌اند. حالا هرچه بیشتر به نقاشی نگاه می‌کنم، مرز میان دو اتاق کم‌رنگ‌تر می‌شود.